34 cü ilə təcrübə və xülasələr

34 cü ilə təcrübə və xülasələr

Hər il olduğu kimi, bu il də ad günümdə özüm üçün və sizlər üçün kiçik bir xülasə yazıram. Məqsədim şəxsən faydalanmaq və faydanı paylaşmaqdır. Bu dəfə yazacaqlarım keçən il yazdıqlarıma əlavə olaraq bu il ərzində yaşadıqlarımdan xülasədir, müxtəlif hadisələrdən və təcrübələrdən süzülmüş həqiqətlərimdir. Məni bu il ərzində düşündürən, həm də, narahat edən mövzulardır. Ümidvaram ki, kimlər üçünsə də bu faydali olacaqdır.

Unudulmuşlardan olmamaq arzusu

Hədəfin olması xoşbəxtlikdir. Özü də böyük xoşbəxtlik. Çünki, baxıb görürsən ki, çox adamın həyatda yaşama məqsədi yeyib içib pul qazanıb ev,maşın, villa almaqda tükənir. Bunu edənlər tarix boyu olub və indi də var. Üzücü xəbər odur ki, tarix adətən onlar haqqında susur. Məsələn əsrlər öncə yaşamış varlılar haqqinda kim nə bilir? Amma o dönəmlərdə yaşamıs , insan həyatına fayda vermiş, icadlar etmiş adamları hamımız tanıyırıq.

Bizim qabağımızda da bu sual var. Hədəfimizi necə qoyaq ki, unudulmuşlardan olmayaq. Hökmən deyil alim olaq, amma, insanlara faydalı olmaq məcburiyyətimiz olmalıdır. Əgər arzumuz unudulmazlardan olmaqdırsa. Bilirəm, bunu oxuyanların bir çoxu üçün bu utopik və motivasiya çıxışı kimi səslənir yəqin, amma, bir düşünün, hərkəs kimi olub unudulmuşlar sırasında olmaqmı, ya da nəyəsə cəhd edib insanlara fayda verən biri kimi yaddaşlarda qalmaqmi ?

Hədəfsizlikdənsə, utopik hədəfin olması yaxşıdı

Üzücü də olsa bu məsələnin üzərinə bir dəfə durmaq istəyirəm. Hədəfsizlik. Möcüzələr olkəsində olan Alisanin hekayəsində pişikdən yol soruşarkən, pişik ondan hara getmək istədiyini soruşur, amma getmək istədiyi son nöqtəni Alisa bilmədiyindən pişik də hansı yolu seçməyin əhəmiyyətsiz olduğunu deyir. Həyatda da belədir. Hədəfimiz olmadıqdan sonra həyat seçimlərimizin mənası qalmır. Yəni etdilərimizin doğrusu və ya yalnışı qalmır. Çünki hamısı yalnışdır, heç biri sizi əmin olduğunuz bir yerə gətirməyəcək. Beləliklə 50-60 yaşına gəlib peşmançılıqlar başlayır. Siz peşman olmayasınız deya bu bəndi yazıram.

Hədəfin olmamasındansa reallıqdan çox uzağ səslənən bir hədəfin olması daha yaxşıdı. Məsələn insanları xəstəliklərdən xilas ətmək, Yupiterdə həyat qurmaq, günəş enerjisini uzun müddət saxlaya bilmək və s. Bilirəmz gülməli səslənə bilər ki, bu hədəflər hara , biz hara, amma Həccə gedən qarışqanın həkayəsini yada salaq. Qarışqada soruşurlar ki, hara gedirsən? Deyir ki, həccə gedirəm. Bəs deyirlər ki, sən həccə haçana çatarsan, yol təhlükəli həm də uzundur, həç ömrün belə çatmaz. Deyir ki, mən həyatım çatdığı qədər o istiqamətdə gedəcəyəm, catsam hacı, çatmasam o yolda həyatını verən kimi yadda qalacağam.

Elm çarədir.

İnsanı xoşbəxt edən nədir sualını özümə verəndə cavabım bu oldu. Elm. Elmdən uzaq qalmışıq. Xaricə gedib konfranslarda iştirak edib geri qayıdarkən başımızı tutub qayıdırıq, çünki elm ilə bizim aramızda təbbəllik, ümidsizlik və hədəfsizliyimiz durub.

Xaricilər hər gün yeni icadlar edərkən biz sevinsək də onu anlamalıyıq ki, onu sabah bizə satacaqlar və ödənişini bizdən alacaqlar. Qat qat. İndiki dönəm silah , tüfəng, qılınc vaxtı deyil, ağıl, elm və innovasiya vaxtıdır. Bunu etməyənə çox çətin olacaq. Siz elmlə məşğul olun. Məqsədiniz isə dünyanı yaşamaq üçun daha gözəl bir yerə çevirmək olsun.

Tibb hələ də acizdir.

Bu il boyu tibb sektoruna çox toxundum. Çünki, bir neçə dostumu xərçəngdən itirdim. Həkimlərlə danışarkən aydın olduki, tibb elmi hələ də xərcəng kimi bir çox mövzularda acizdir. Çarəsi olan mövzularda isə bilik və təcrübə sahibləri o qədər azdır ki, çox insan diaqnoz səhv qoyulduğundan və ya doğru yerə gedib çıxa bilmədiyindən həyatını itirir. Acımasız səslənir, elə deyilmi? Bir gün oyanırsınız ki, siz xerçəngsiniz və həkimlərin etikləri sadəcə problemi yarımçıq həll edən işlərin edilməsidir.

Bu sahədə hələ də çox görüləsi işlər var. Çünki, xərçəngi belə bir kənara qoysaq, sağalması mümkün olan o qədər xəstəliklər var ki, insanlar hələ də onlara görə tələf ola bilirlər. Belə vəziyyətdə innovasiyalar insan həyatı qurtara biler. Texnologiyanın tibbə bu qədər yaxın olduğu vaxt, siz de insan həyatı qurtara bilmək ücün bu sahədə cəhd etməyə çalışın.

Kömək etmək xəsisliyi

Üzüldüyüm məsələlərdən biridir. Başqasının çətin günündə özünü aidiyyatsız kimi hiss etmək və kömək etməyə tələsməmək. Halbuki, özümüz çətin günümüz olanda bu gözləntidə oluruq və insanlardan gözləyirik. Bugün biri təhsil pulunu ödəyə bilmir, digəri xəstəsinin ödənişini edə bilmir, digəri evinin xərcini ödəyəb bilmirsə, o istəmədən belə ona kömək etmək bizim borcumuz olmalıdı. Cəmiyyət məhz belə formalaşır. Kömək et ki, kömək ediləsən, dəstək ol ki, dəstək olunasan.

Nəyisə edəndə də həmin adamdan bu gözlənti içində olmayaq. Çünki , verən də alan da Allahdır. Nədənsə yas məclislərindən çıxan kimi bunu tez bir müddətdə unutmağı bacarırıq. Hər dəfə. Eyni şey. Kömək edək, dəstəksiz olmayaq.

Feminizm və cinsi bərabərlik

Xanımların cəmiyyətimizdə xüsusi rolunun olmasını və onlara olan hörməti heç kim danmır. Son dönəmlərdə isə, xanimların tədris edilməsi, onlara dəstək göstərilməsi fəaliyyətləri olmuşdur və bunlar üzrə mən daima dəstəkçi qismində olmuşam. Çunki, inandığım odur ki, qadınların iqtisadiyyatda rolu artması iqtisadiyyatimızın faktiki artmasi deməkdir. Təhsilli və güclü qadın eyni zamanda da güclü iqtisadiyyat deməkdir.

Əfsuslar olsun ki, bu proses içində mövzunu tam anlamayanlar oldu ki, bunu “kişi düşmənciliyi” kimi anladılar. Hətta özlərinə feminist deyənlər belə bu sözun tam mənasını başa düşə bilmirdilər. Məsələnin başqa tərəfi var ki, cinsi bərabərlikdir. Bu da onu əhatə edir ki, şanslar və imkanlar hər kəs ücün eynidir (kiməsə pozitiv diskriminasiya edilmir). Amma aydın olan odur ki, bir çox xanımların gözləntiləri azad rəqabətdə iştirak edib cəmiyyətdə öz yerini tutmaq deyil, özünü əzilmiş qurban kimi göstərib cəmiyyətdən onsuz da xeyli əldə edilmiş pozitiv diskriminasiyaların sayının artırılmasıdır. Bu çox üzücü bir məsələdir.

Qadın və kişi yaradılışca fərqlidirlər amma cəmiyyətdə haqqları eynidir. İmkanları da eyni yaradaq ki, hər kəs öz bilik və bacarıqları səviyyəsində bu cəmiyyətdə yerini tutsun.

Korporativ etika uğurlu şirkətləri digərlərindən ayırır

Etika anlayışı geniş olsa da, onun tətbiqi gündəlik fəaliyyətlərimizin məcmusundan ibarətdir. Ən kiçik davranışimız belə, korporativ etikanı formalaşdırır və yayır. Çox şirkətləri gördüm ki, iqtisadi müstəvidə cənnətdə olmasına baxmayaraq sırf daxili etika və davranışlarına görə öz yerlərini bazarda saxlaya bilməyiblər, itiriblər.

Etikanı kim yaradır? Rəhbər. Ona görə rəhbərinə baxıb şirkətin vəziyyətini və gələcəyini təxmin etmək çətin olmur. Etik qaydalar çalışan bir şirkətdə hem işçilər məmnun olur həm də ki, müştərilər. Əziz rəhbərlər, bu mədəniyyəti yaradaq və qoruyaq…

Bu günə özəl yazmaq istədiklərim bu qədərdir. Kiməsə fikirlərim faydalı gəldiysə bu mənim üçün böyük xoşbextlikdir. İdeyaları muzakirə etmək üçün mənə twitterdə @imranbaghirov hesabına yaza bilərsiniz.

Özünüzə yaxşı baxın,

İmran Bağırov.

Tək başına igidlik köhnədə qaldı

Tək başına igidlik köhnədə qaldı

Sərkərdə

 

Dünən günorta çoxdandır görüşə bilmədiyim bir dostumla dedik ki, birlikdə bir yemək yeyək. Çox sağolsun, özü böyuk bir şirkətdə rəhbər vəzifədə olsa da,  işi gücü çox olmasına baxmayaraq vaxtını ayırdı və gəldi. Günorta vaxtı hər yerdə olduğu kimi yollarda sıxlıq olduğuna görə biraz gecikdi, mənim də həmin vaxtı restoranda oturub düşünmə üçün vaxtım olmuşdu. Biraz twitter biraz xəbərlər oxumaqla vaxt keçirsəm də daha çox vaxtı insanlara baxıb fikirləşməklə keçirdim.

O gəldikdən sonra isə təbii, biraz hal əhval və dadlı yeməklərdən yedik. Yedikcə də söhbət edirdik. Onun işlərindən , mənim işlərimdən. Qısacası, sizin də çoxdandı görüşmədiyiniz dostunuzla görüşərkən adətən danışdığınız məsələlər. Söhbətin ortasında maraqlı bir şey dedi, diqqətimi çox çəkdi. Hətta düşündüm ki, çox doğru deyir və bunun fərqinə vardığına və bu şəkildə izah etdiyinə görə təşəkkür etdim.

Deyir ki, ‘Bilirsənmi, niyə bizdə niyə çox peşəkar insan var, amma onlar biznesdə uğurlu deyillər ?’ , əslində çox müxtəlif variantların olmasına baxmayaraq susuram və onun gözlərinə baxıb sözünün davamını gözləyirəm. Davam edir – ‘ Bizim insanlar individualist və güvənsizlik aşılanaraq yetişiblər və onlar bir yerə gəlib hətta öz dostu ilə iş görə bilmirlər. Davamlı, özünü sübüt etməyə çalışırlar bu isə tək başına igidlik iddiasıdır’. O sözlərini dedikcə mən də beynimdə onun dediklərini gördüklərim və təcrübələrimlə uzlaşdırmağa çalışırdım. Sözünü bitirdikdə isə, mənə aydın oldu ki, dediklərinə etiraz etməyə və ya arqument gətirməyə bir sözüm yoxdur.

Qərbə baxırıq, həmişə onlardan öyrənməyə çalışırıq və oradan şahid olduğumuz odur ki, insanlar bir biri ilə uzun yola çıxırlar və yol boyu çətinliklər olsa belə anlayırlar ki, biri digərsiz dəyərsizdir. Məcburən bir birindən bərk tutuşurlar. Komanda ruhu belə yaranır.  Hər insanın güclü və zəif tərəfləri olduğunu qəbul edirik və deyirik ki, bu insanlar birlikde anlaşa bilsələr dünyada bir çox problemlərin həllini tapa bilərlər, uğurlu bizneslər qura bilərlər.

Uğurlu startapların tarixlərinə baxaq. Çoxunda komanda ilə başlanmışdır və indiyə qədər birlikdədirlər. Hətta ikonik uğur flaqmanları belə (Stiv Cobs, Elon Musk və s) tək başına igid olaraq cəmiyyətə təqdim edilsələr belə onlar haqqında kitabları oxuyarkən görmək olar ki, onların komandası olmasaydı tək başına bir şey edə bilməzdilər. Hətta bu addımın, bir marketinq addımı olduğuna məncə şübhə ilə yanaşmazsınız.

Dostlar, əzizlərim, uğur yolu komandadan keçir. Buna şübhəniz olmasın. Artıq tək başına igidlik dövrü bitib.

Qısamüddətli işlər və sürətlər qutusu

Qısamüddətli işlər və sürətlər qutusu

Hərkəs qısa müddətdə nəticə əldə etmək istəyir. Məsələ orasındadı ki, dünyanı xilas edəcək məsələlərin heç biri qısa müddətli layihələr deyil. Qısa müddətli işlər yalnız onlar ola bilər ki, bugün edək və sabaha nəticəsini əldə edə bilək. Yaxşı tərəfi odur ki, adından göründüyü kimi nəticəni ani olaraq görmək olur, risk azdır. Digər tərəfdən yaxşı olmayan tərəfi odur ki, rahat və sadə olduğu üçün hərkəs bunu edə bilir və nəticə etibari ilə böyük gəlirlər bu yolla əldə edilə bilinmir.

Ətrafa baxanda, biznes insanları görüşəndə görürəm ki, hamının ağlında bir şey var. “Necə edim ki, tez qazanım”. Əlbəttə ki, burada yalnış bir şey yoxdur, amma, bunun yanında uzunmüddətli layihələr də olmaldır ki, sürətlər qutusunda növbəti səviyyəyə keçmək imkanı olsun.

Növbəti Səviyyə nədir? 

Düşünün ki, uzun yol getməlisiniz, velosiped sürürsünüz və həmin velosipeddə sürətlər qutusu var (Adətən 3,7,27 və s. saylı sürətlər ötürücüsünə rast gəlmək olur). Məlumdur ki, daha sürətli getmək üçün ya pedalları daha sürətli firlatmalısınız ya da ki, sürət qutusunu növbəti səviyyəyə keçirib daha az fırladaraq eyni nəticəni əldə etməlisiniz. Lakin burada bir məsələ var. Yuxarı ötürmələrdə ilk əvvəl ayağa düşən təziq gücü artmış olur amma dövrlərin sayı azalmış olur. Sürət artıb sizin istədiyiniz səviyyəyə gəldikdə isə daha az quvvə ilə daha çox məsafə qət etmiş olacaqsınız.

İngi gəlin bunu biznes perspektivindən baxaq. Çox uğurlu və milyonçu insanları hər gün görürük amma onların bir çoxunu intensiv amma rahat bir ab havada olduqlarını hiss edirik. Adətən idarəçiləri və rəhbərləri tər qan içində görmürük. Məsələ isə çox sadədir.

İdarəçilər sürət ötürməsini dəyişir, işçilər isə pedalları fırladırlar

İdarəçilərin işi sürətlər qutusunda yeni bir mərhələni kəşf etmək və ona keçidi həyata keçirməkdir. İşçilər isə, yeni sürətə keçmək üçün ilk öncə çox çalışmalı, ağır keçir prosesindən keçməlidirlər. Lakin işlər qaydasına düşüncə və sürət artınca bu əziyyət azalır, əvəzində isə eyni qədər işə daha çox məsafə qət etmək, gəlir qazanmaq imkanı real olur.  Məhz bu velosiped misalından oxşatma etsək, davamlı və tez gəlir qazanmaq istəyənləri mən velosipedin ilk sürətində daha çox məsafə qət etmək imkanı axtaran ilə oxşadıram. Səbr etmədən, özünü müvəqqəti əziyyətə vermədən böyük gəlirlərdən danışmaq sadəlovlükdür.

Məsələnin başqa tərəfi isə mənim ən çox vurğuladığım və şikayət etdiyim , “qocalmış proseslərdir”. Şirkət rəhbərləri mənə fəxrlə deyəndə ki, “15 ildir bu qaydada işləyirik və hər şey əladır” mən əmin oluram ki, o prosesdə ciddi problemlər var ki, bu qədər müddət içində heç bir dəyişiklik olmayıb.Bizim nümunəyə qayıtsaq, bu o mənaya gəlir ki, 15 ildir eyni sürətlər qutusunda pedallar fırladılıb, halbuki eyni əziyyətlə dəfələrlə daha çox nəticə əldə etmək olardı.

 

Sizi bu yazı ilə baş başa buraxıram…

Rəylərinizi və fikirlərinizi mənə twitter üzərindən yaza bilərsiniz. – imranbaghirov

 

33 cü ildən 7 önəmli yansıma

33 cü ildən 7 önəmli yansıma

Dünyanın yaşı 4.5 milyard ildir. İnsanlığı başlanğıcı haqqında məlumatımız isə ən erkən olaraq 200 min il əvvələ təsadüf edir. Bugün yaşayan insanların isə maksimum yaşı 100 il ərəfəsindədir. (David Rockefellerin 6 ürək dəyişməsindən sonra 101 yaşına qədər sürünə bilməsi bir misaldır). Aslı deyil sən kimsən, nə qədər pulun nə qədər var dövlətin nə qədər gücün var, sən də bir gün bu dünyanı tərk edəcəksən. Bu sözləri mən bu 33 cü ilimdə ilk olaraq özümə, sonra isə sizlərə deyirəm, əzizlərim. Nəyə görə məhz bu şəkildə başlayıram yazmağa məhz ad günümdə? Çünki, bu tarix bizə bir xatırlatmadı, şənlik və təbriklər isə öz yerində.

Keçən il, 32 ci ilimdə mən öz fikirlərimi sizinlə öncəki məqalədə paylaşdım (buradan oxuya bilərsiniz), 33 də isə bir daha bu qısa həyatı maksimum yaşaya bilməyimiz üçün anladıqlarımdan, düşündüklərimdən və əldə etdiyim nəticələrdən sizlərlə paylaşmaq istərdim.  Ümidvaram ki, vaxtınızı ayırıb oxuyucu olaraq bu məqaləni qurtaranda özünüz üçün müəyyən suallar və cavablar kəşf edəcəksiniz.

Fikirlərimi bəndlər üzrə yazıb, daha rahat və oxunaqlı etməyə çalışacağam

 

  1. Həyat prinsiplərimiz olsun və onlara davamlı sadiq olaq. Gördüyüm odur ki, bir insan üçün onun həyat prinsipləri onun şəxsi konstitusiyasi kimi bir şeydir. O prinsiplərin olması yetmir, onlara davamlı riayət edilməsi çox önəmlidir. Sizi əhatə edən dostlarınız, iş yoldaşlarınız, partnyorlarınız və bütün digər insanlar sizin prinsiplərinizi təkcə sizin sözlərdə deyil sizin davranışlarda da görməyi sizi güvənilir insana çevirəcək. Bugünki dünyada güvənin qiyməti qızıldan bahadır. Misal üçün, əgər özünüzə qərar vermisinizsə ki, başqasının haqqına girməyəcəksiniz, buna davamlı sadiq olmaq (hərdən sizə çox ağır qərar olaraq olsa belə) riayət edin. Hökmən deyil bunu kimsə görsün. Çünki siz bunu kiməsə görə yox, özünüzə görə edirsiniz. Öz həyat prinsiplərinizə görə.
  2. Səhv etməkdən və bunu qəbul etməkdən qorxmayaq. Aslı deyil kimsiniz, vəzifədəsiniz, tələbəsiniz, müdirsiniz, departament rəhbəri və ya CEO sunuz, siz insansınız. İnsan sözünün ərəbcə mənası “səhv edən” deməkdir. Mənim gördüyüm odur ki, biz insanlar səhv etməkdən qorxuruq və səhvimizi anladığımızda onu ört basdır etməyə çalışırıq. İlk öncə deyim ki, səhvimiz olduğu halda ilk öncə onu özümüz üçün qəbul etməyi öyrənməliyik (günahı ilk olaraq başqasında axtarmaq sindromundan uzaq olaq), daha sonra səhvimizi düzəldə biliriksə düzəldək, düzəldə bilmiriksə, kömək istəyək və birlikdə onun həllinə çalışaq. Çox qorxulu səslənir, elə deyilmi? Kiməsə deyəsən ki, mən filan mövzuda səhv eləmişəm. Amma elə deyil. Öz təcrübəmdən deyə bilərəm. rəhbərin etdiyi səhvi işçisi və ya müdiri qarşısında qəbul etməsi və birlikdə onu həll edilməsinə çalışılması çox güvən qazandıran və hörmət edilən bir məsələdir.
  3. Ehtiyacımızı bilək, lyuksa girməyək. Rəhmətlik babamın bir sözü var idi, “qarın bir dəryadır, ora nə qədər töksən gedər”. Onun o sözünə istinad edərək növbəti bir məqamı sizinlə bölüşmək istəyirəm. Bugünki marketinqçilər sizə hər tərəfdən  “Al! Al! Al!” deyirlər və bu bitməz tükənməz bir yoldur. Maaşınız/gəliriniz nə qədər də çox olsa “Ehtiyacınız” avtomatik olaraq da artmış (süni şəkildə artırılmış olur) və beləliklə həmişə pulunuz çatmır nəyəsə. Bir gün siz bir dönər yesəniz də (2 manat), osetrin kababı yesəniz də (ən azı  50 azn) insan olaraq eynisiniz. Günün sonu da yenə də acırsınız. Vəya, özünüzə geyim alırsınızsa, “ən bahalısı yaxşısıdı yəqin” düşüncəsi ilə yox, “mənim ehtiyacıma uyğun olanı hansıdı” düşüncəsi ilə baxın. Biz bahalı bir şey alırıq, sonra ona aşiq oluruq və onu qorumaq bizim həyatımızın mənasına çevrilir. Lazımdırmı? Deyil. Özümüzə qarşı xərclərdə çox konservativ olaq, geriyə qalan pullarımızla dünyanı daha yaxşı etməyə çalışaq. Əmin olun ki, pulu sizə Allah verib və onun bərəkətli və davamlı olması üçün bugün onu doğru xərcləməlisiniz.
  4. Söz-söhbətlərin  bir hissəsi olmayaq. Gündəlik müxtəlif mühitlərdə oluruq və çalışırıq. Gördüyüm və anladığım o olub ki, sizə kimsə yaxınlaşıb başqası haqqında yaxşı olmayan bir məlumat çatdırırsa bu yaxşı bir davranış deyil. Həm o danışan üçün həm biz dinləyən üçün. Bilirəm, güya “gündəmdən xəbərdar olmaq” niyyəti ilə, başlayan bu neqativ məlumat axını sizin daha sonra əhvalınızı korlayır və komanda içində darğınlıqlar yaradır. Eşitdiklərinizin çoxu da həqiqətə uyğun olmadığını yəqin siz də məndən öncə bilirsiniz. Uzun sözün qısası, sizə “neqativ” və “yeni xəbərlər” gətirənlərə bunun sizə maraqlı olmadığını hiss etdirin, çalışın bu söhbət mühitindən uzağ olasınız. Həmin insanlarla kobud olmayın, oturun söhbət edin, amma başqaları haqqında olan neqativləri eşitmək istəmədiyinizi bildirin.
  5. Optimizm sizin həyat enerjinizdir. Nə olursa olsun pessimizmə düşməyin. Nə olursa olsun. Nə olursa olsun. Başınıza çoxlu problemlər gələ bilər, amma hər dəfə bu deyəcəyimi düşünün və özünüzə güvən qazanın. Hər qaranlıq bir otağda bir işıq yandıran yer var, onu tapmağımız lazımdır. Hər çətinlikdə bir çıxış yolu olduğunu unutmayaq. Optimizmimizi yetişdirək və bunu etmək üçün əhatəmizi optimist insanlarla zəngin edək. Sizin yanınızda “hər şey pisdir, öləcəyik, batacağıq” deyənlər lazım deyil, əksinə, “gəlin fikirləşək ki bu vəziyyətə uyğun nə edək ki, uğur əldə edək” deyən insanlar olmalıdır.
  6. Dünyada özümüzdən sonra dəyər və xeyir saxlayaq. Bu son deyəcəyim 2 mövzunu özüm axıra saxladım çünki, səbrli olan və axıra qədər məqaləni oxuyanlara olan hədiyyəmdir. Allah insanları yaradıb ki, Onun istədiyi kimi yaşayaq. Bu qısa dünyanı bir imtahan yeri bilərək bu imtahanı maksimal yaxşı verməyimiz lazımdır. İmtahanımızın uğurlu olması üçün isə hərkəsə faydalı olmağı öyrənməliyik. Bugün biz varıq, sabah yoxuq. Olduğumuz müddət ərzində olmayacağımız müddət üçün insanlara faydalı bir şeylər saxlamalıyıq. Qəbrsanlıqda gəzərkən o insan adlarını və şəkillərini görürük. İstəməzmiyik ki, bizim üçün də belə bir qəbir olanda, bizim bu dünyada etdiyimiz xeyir işlərdən insanlar hələ də faydalansınlar ?
  7. Insanları sevək. Demək istədiklərimin içində bəlkə də ƏN önəmlisi. Kim olursa olsun, insanları sevməyi öyrənək. Bizdən vəzifəsi, imkanı, varı, dövləti az və ya çox olan insanlara qarşı hörmət və diqqətlə yanaşaq. Səbrli olaq, onlara əvəz gözləmədən faydalı olmağa çalışaq. Rəhbərlərə isə sözüm odur ki, indiyə qədər gördüyüm idarəetmə teoriyaları arasında ” Sevgi ilə idarə etmə ” dən daha səmimi və daha uğurlusunu görmədim. Kim olursunuzsa olun, qarşınızdakı insandır və sizin ondan , onun isə sizdən nə artığı və nə də ki, əksiyi vardır. İnsanların səhvləri ilə birlikdə sevməyi öyrənək. Sevək və sevilək. Unutmayaq ki, kiməsə qarşı içimizdə nə isə bir narahatlıq saxlayırıqsa o, bizə daha çox ziyan edəcək. İçimizi təmiz saxlayaq ki, çölümüz də təmiz və gözəl olsun.

Əzizlərim, Sizlərin hər birinizi sevirəm. Təbriklərinizə görə təşəkkürümü bildirirəm. Bu xoş gündə məni xatırladığınız və öz fikirlərinizi paylaşdığınız üçün təşəkkürlər !

Bu mövzuda fikir və ideyalarınızı paylaşa bilərsiniz. Müzakirə edək, paylaşaq, öyrənək.

Hörmətlə,

İmran Bağırov (33)

Twitter : imranbaghirov

 

 

 

“The Lean Person” – Philosophy/Concept

“The Lean Person” – Philosophy/Concept

Over the last 3 months, I have been thinking about this subject while driving back to home through highway connecting my work and home in Baku.  The Lean manufacturing subject started from industry and then moved to services. So what is next ?

A lean Person.

A person who does only what is value adding and exiting all what is waste. It sounded simple but once I tried to apply compete set of Lean values and principles it got really shining. It took quite a lot time before I completed this article, since, strived to make sure that approach is valuable.

Here and now want to share with you my view on  philosophy of Lean Person. The philosophy of human life with applied methodology of Lean is absolutely new and I have never came across to it earlier. I merged the Lean Six Sigma approach with Human life time value perspective and builded this approach.

Therefore writing this article I want to define this approach as “Lean Person philosophy and methodology by Imran Baghirov” so that it can be differentiated among the other potentially similar approaches. It can include subjects that can be argued and discussed. Therefore I do take it as my first step on this direction while aiming to improve the approach to its best edition over the time allowed to me by Allah.

So lets move ahead to define the methodology. This is the first starting point to define the value definition of human life, without which there is no reason of any Lean application.

What is the Value Adding Life Activity? 

Everyone can define it differently depending on Success of Life . Some think that success in world is about being rich and others will argue that the happiness is more important than everything is. You will probably hear propositions like health, good name, spirituality and so many others. I’ll try to summarise those in 3 main batches:

  • Bellow the human skin(BHS)  – Physical health, Wellness, Beauty, Long Life e.t.c
  • Above the human skin(AHS) – Wealth, Money, Leadership, Career e.t.c
  • The unseen soul (TUS) – Spirituality, Happiness, Satisfaction, Religion, Enjoyment e.t.c

Even do, our life targets will categorise under the following categories, any human will have a life target consisting of combination of those.  You can think about yourself now. What are your coefficients per each of them ?

Success of Life (SOL) = A* BHS + B* AHS + C* TUS

What are you A, B and C’s?  Are you aware of them ? If not, it is better to think about it and make your own definition .

Once you have defined your SOL definition then we can think about the Leanness of your life. In what extend each and every activity of you impact the your SOL ?

Definition :  The set of activities which are impacting your SOL function positively and in right proportion can be called as Value Adding Life Activities(VALA).

Value Adding Life activities are primary supply of impact to your SOL function. For ex. Going to gym can score differently for separate individuals since their SOL definitions can vary. In most of the cases the proportions of SOL function and activities distribution can vary and in this the case when there are issues with lean.

Once we have mastered the Value part we can move ahead and share with you next 4 principles of Lean.

  • The Value Stream –

The value stream is the entire flow of a individuals life time from the birth to the death where every day is linked to previous and adds-up the total value generation. This Principle of Lean dictates that the person should be aware of ordering and planning his life so that there is efficient Value Stream of his life. Random and not planned VALA activities will have low impact on SOL at the end the day. This is also one of the most common pitfalls that is observed around.

  • Flow

Is about to keep moving. Never to stop or stuck with something. Life should be like a river. Steady , small , but constant flow. People are always hunting for big jumps in life and that also creates another set of problems. Therefore we have to focus on consistent but solid activities. The big jumps should come as natural, but never targeted exclusively.

  • Pull

Do things only when you anticipate that it is going to be the best time for it. This is another key point to success where you spend your time wisely by continuously planning your activities according to environment. For ex. you anticipate by information on your hand that there will be high demand for Data Scientist profession in 5 years and you prepare and get right education to suit this demand. Ignoring the demand and doing life activities is a very popular mistake done around.

  • Perfection

Never stop on improving the efficiency of your life. There is always room for improvement even for most value adding activities of your life. Satisfaction with success is poison pulling you down the stage. Continuously asking yourself about the efficiency of your time spent will help you with this principle.

So, Are you ready now to become A LEAN PERSON ? 

You can do it in few steps:

  1. Define your SOL
  2. Measure your activities against the SOL
  3. Apply Lean principles to improve your SOL outcome with right set of VALA
  4. Never get tired and consistently improve your SOL result

 

Good luck !

You can share with me the experiences you had about the Lean Person methodology. Write your comments here and twitter as it is convenient for you. Lets discuss and share opinions.

Twitter: imranbaghirov

7 items of wisdom at 32 years

7 items of wisdom at 32 years

oday is the day of my birthday. 32 years passed and can feel myself in the middle of “Loading” bar. This is day, which I did not selected, but it is a common day when everyone around, on social sites congratulates me. I’m sure that you also have the similar situation, whereas you get congratulations from all around of your social network. By the way, I should mention that since I have left Facebook more than 1 year back, I started to get significantly less congratulations on occasions, in comparison to 300-400 while it was on FB. I don’t say that those 400 were fake, but, instead, you are not getting happier by number of congratulations but with level of internal satisfaction.

Of coz it is another reason to celebrate and have fun day, but still I’d like to share with you some experiences out of this mid-age level. Some of you are older than me, but still we have brothers and sisters younger than me. Around 53% of world population is younger than me, which makes around 4 billion people born after me. Impressive! (You can check your stats at www.population.io). So this post is dedicated to both younger and older ones, in wish that may be this post can be valuable at even minimum levels. I would be really happy if I can be valuable.

Before starting I’d like to thank to my father, very kind person Abdulahad Baghirov, who inspired me to write this post. I got touched by his letter, which we wrote to himself recently when he got 60 years old. A letter with full of stories: about the experiences, about the good and wrong things in life. Very impressing and teaching to the readers.

I could write the story of life, but, since it will be hard for you to read that all I’d like to switch directly to the experiences.

  1. Life is like acceleration and deceleration between 2 traffic lights in the city.By 25 years old I felt that time should move ahead quickly, but, then gradually felt that it should slow down. Unfortunately, time still runs at its constant speed. You have to make sure that you still wish to accelerate time even you are older, since, you want to see the results for your long-term goals. Have a long term inspiring targets and get there with small sprints of achievements in each of your years run.
  2. Community and relationships are everything. Nowadays it is easy to get angry with anyone and cut relationships with those ones. What I have seen from my experience is, even if you cut relationship it consumes more energy from you mentally in comparison to when they are your friends. So you can still prefer to keep a bit distance, but rather prefer having positive relationship with them. Also you must increase your positive talking ambassadors rather having negative ambassadors. Keep good relationships with everyone. Positive relationships get always-positive results, even do, some of your friends will argue that.
  3. You help a person, God helps you. This is formula, which I have tested in my life many times. You have to learn to help people. Most of the time helping just means to understand the person, putting your self in his/her shoes. This is enough, but, still many people fail it. Help not for public applause, but for a wish to please ultimate Creator of this person. Response will come unexpectedly and in far more levels.
  4. Let the fairness be your motto. I am believer and I believe to the Single God and all his orders including the Day of Justice. When we look to our world, you can find injustice everywhere, but if you read books you understand that this world is not world of ultimate justice. It is an exam time. Students, who don’t answer questions right, are being punished after the exam with low scores, never during the exam. Being fair is a though job with a lot of energy consumption, but it always worth it.  Make your decisions with maximum fairness, in the level at which you would like to be welcomed in this world and after life.
  5. Educate yourself to solve problems, not to become professor. Never and never work for title. It is proven that those titles has short lifetime. Instead, if you work to solve a global problem you might have more visibility and social status. Going to university and reading books just since teachers asked you for this is not wise. Have ultimate problem that you want to solve in the world and educate yourself towards to solve it.
  6. Spend more than 10% of your earnings on good deeds It is easy to hand out small money, but here is the trick. You should spend the amount that impacts your budget so that you also feel the difference. When you spend more on good deeds (helping poor, ill, kids and etc.) with significant amounts impacting your budget, you will get times more. It is a very good business with God. You give, you get much more.
  7. Be good to your family Family is not only our responsibility but also our chance to help ourselves. The good person is person who is also good to his/her family. Being good to family does not mean to spend more money, but instead, being caring and having warm environment to grow mentally healthy kids for future of your country and the world. Our families are given to us, they are not ours, and therefore, we should not behave in manner of ownership but more like a team management. A very core team of yourself. Team, which will mean your success of failure.

Those was main items from todays inspiration and I hope that even at minor level those could be helpful to the readers.

I’d love to discuss with you on those items so you can share your opinions both here and on my twitter account: @imranbaghirov

Çox işləmək ziyandır

Çox işləmək ziyandır

Ofisdə söhbət –

A -Mənim işimi nə vaxt görə bilərsən?

B -Vaxtım yoxdu, dəhşət çox işim var.

A -Yaxşı bəs nə vaxta başlayıb bitirə bilərsən işimi?

B -Qoy qalsın, imkan olanda edərəm…

Mən əminəm ki , bu dialoq çoxunuza tanışdır. Gedər gəlməzə gedən işlər və  yorğun – arğın işçilər. Müdirin ‘ən çox işləyən’ titulunu alan və həmişə işdən sonra da qalıb çalışan (və ya çalışmaq havasına girən) həmin o işçi seqmenti. Və ya, müdirlər ki , haçan dindirirsən həmişə ‘şirkət üçün saçımı süpürgə etmişəm’ moduna girib işin çoxluğundan gileylənirlər.  Əzizlərim… 🙂 Sizləri sevirəm. Yalandan edirsiniz də demirəm, amma, çox işləməməklə də daha effektiv olmağın yolunu sizinlə paylaşmaq istəyirəm.

Bu məqaləm əsas olaraq şirkət, təşkilat rəhbərlərinə, idarəcilərə və məsul şəxslərə yönəlib ki , işçiləri çox işləyən və az işləyən olaraq ayırmaq əvəzinə effektiv və qeyri effektiv işləyənləyə ayırsınlar. Səbəbləri izah edəcəyəm.

Ümumiyyətlə məsələyə biznes aləmində iş vaxtının istifadəsi mövzusunda 2 yaxınlaşma var. Bunlardan biri resurs , ikincisi isə, proses effektivliyinə nail olunmasıdır. Son məqsəd daha çox pul qazanmaq olduğu vaxt əsas niyyət burada işçi vaxtını və biznes resurslarını elə istifadə edəsiniz ki, ayın sonunda gəliriniz maksimum olsun.

Resurs effektivliyi və Proses effektivliyi arasındaki fərq qısaça odur ki, birincidə siz işçiləri maksimum çalışmasına əmin olmağa, ikincidə isə, siz prosesin maksimum olaraq müştərinin pul verdiyi mövzuda dəyər qazandırmasına çalışırsınız. Daha öncəki Six Sigma mövzusunda olan məqaləmdə, dəyər qazandıran və qazandırmayan fəaliyyətlər mövzusunda fikirlərimi paylaşmışdım.

Prosesiniz effektiv deyilsə, işçini çox işlətmək sizə gözlədiyiniz faydanı gətirməyəcək.

Bu mövzu ilə əlaqədar bir lətifə yadıma düşdü. 🙂  Rusca olduğundan çalışacağam onu Azərbaycan dilinə ən sadə şəkildə çevirib sizinlə paylaşım. Tropik adalardan biri. 2 dost gediblər ora istirahətə. Vasya və Dima. Dima səhər durur gedir dəniz qırağına çimməyə. Görür ki, Vasya ondan da tez durub və artıq dəniz sahilindədir. Amma o bir kokos agacının qarşısında durub, ağaca baxıb nə isə fikrə dalıb. Yaxınlaşır ki, -‘Bəs sən nə edirsən burada?’. O da -‘Fikirləşirəm ki, bu kokosları ən rahat bir şəkildə necə dərə bilərəm.’ deyə cavab verir. Dima buna baxır, qəhqəhə ilə gülür , qaçır kokos ağacına, tutur gövdəsindən və ‘VASYA !! Fikirləşmək yoxeee SİLKƏLƏMƏK lazımdı, SİLKƏƏLƏMƏƏƏK ! :))’ 

Həyatımızda nə qədər belə hadisə olub? Oturub , işlərimizi maksimum son nəticəyə uyğun dizayn etmək əvəzinə ‘tələsirik’ bəhanəsi ilə qaçıb ən klassik yaxınlaşma olan və ağla ilk gələn metodla nəticə əldə etməyə çalışmışıq. Nəticə isə, həmişəki kimi. Bir çox hallarda çox çalışmağımıza baxmayaraq nəticələrimiz yaxşı olmur. Bir çox şirkətə baxın ətrafınızda. İşçiləri durmadan işləyir amma biznes nəticələri yenə aşağı olur, hətta bir məqamdan sonra, iflas olurlar. Deməli işçinin çox işləməsi yox, işçinin doğru prosesin bir hissəsi olub fayda verməsi önəmlidir

 Müştəri nəyə pul verməyə hazırdırsa prosesin yalnız o hissəsi dəyərlidir.

Bir məhsulu istehsal və ya bir xidməti həyata keçirmək üçün 10 addım proses həyata keçirirsiniz. Özünüzə bir sual verin. Bu addımları müştəri görsəydi, hansı addımın mənasız onun üçün əhəmiyyətsiz olduğunu deyərdi? Rəhbərliyə reportların göndərilməsi, daxili prosedurlara uyğun sənədlərin imzalanması, vəs  kimi son məhsula dəyər qatmayan və müştərinin buna çəkdiyiniz zəhmətə görə pul verməyə hazır olmadığı məsələlər çoxdur və bu ciddi bir problemdir. Bu problemin  həlli isə məhz bizim öz əlimizdədir. Nə qədər ki, biz öz rahatlığımıza və daxili ‘kontrollara’ və digər elementlərə çox yol veririksə proseslərimizdə, bir o qədər müştərimizdən uzaqlaşırıq. Müştərimizə yaxın olmaq və biznes effektivliyinin artırılması üçün istifadə oluna bilən yollardan biri də Lean Six Sigma fəlsəfəsinin tətbiqidir. Yaponiyada əsası qoyulan Lean Six Sigma fəlsəfəsinin artıq bir neçə onillik uğurlu tarixi mövcuddur və mən sizə bunu araşdırmağı məsləhət görərdim.

Beləliklə özümüzə bir sual verək :

Əgər müştəri bizi ayaqda saxlayırsa, şirkətin gəlirini və bizlərin maaşını verirsə, yaxşı olmazdımı ki, biz bütün zəhmətimizi məhz onun istəklərinə xidmət edən proses elementlərinə fokuslandıraq?

Sizi bu sualla və cari proseslərinizlə baş başa buraxıram…

Mövzu üzrə müzakirələr üçün həm burada həm də ki, mənim twitter hesabım üzrərindən apara bilərik. Sizin fikirlərinizi eşitmək mənim üçün çox dəyərlidir və həvəslə onları bir bir incələyib cavablamağı özümə borc bilirəm.

Twitter : imranbaghirov

Devaluasiya bir fürsətdir.

Devaluasiya bir fürsətdir.

Bu gün səhər eşitdiyimiz xəbər gözlənilən olsa da, böyük ölçüdə sevindirici deyildi. Daxili valyutanın devaluasiyası potensial olaraq vətəndaşlara qalxan qiymətlər, bizneslərə isə azalan tələbat fonunda qənaət siyasəti olaraq geri dönəcəyi gözləniləndir. Lakin bəzən bu tip hadisələr, biləvasitə fərqinə varmasaq da, bir çox mövzularda,  yeni imkanlar açılmış olur. Sizə bu məqaləmi yazmağımın məqsədi, ‘biz bu vəziyyətdə ən yaxşı necə davrana bilərik?’ sualına cavab tapmağımız olacaq. Ümidvaram ki, kiçicik də olsa bu məqalə sizə fayda gətirə bilsin.

Çətinliklərin hər birinin özündə imkanları gizlətdiyinə inanıram və əminəm ki siz də bu mövzuda bənzər düşüncələrə sahibsiniz. Çox sevdiyim bir ifadəni sizinlə paylaşmaq istərdim

Hər qaranlıq otaqda o otağı aydınlatacaq bir elektrik düyməsi vardır.

Gəlin birlikdə həmin işıq düyməsini birlikdə tapaq və dəyərləndirək.

Eksport

Klassik olaraq devaluasiya ən çox eksporta pozitiv təsir edir. Düşünün, siz eyni məhsulu xaricə 1 dollara satırdınızsa, indi də eyni qiymətə satdıqdan sonra daha çox milli valyuta ala biləcəksiniz əvəzinə. Əlbəttə ki, müzakirə etmək olar ki, qiymətlər də qalxacağına görə bunun effektiv az olacaq. Lakin təcrübə göstərir ki, qiymətlər adətən devaluasiya rəqəmindən daha az faizdə artmış olur. Buna səbəb həm dövlət qurumlarının nəzarət mexanizmləri, həm də ki, şirkətlərin sağ qalmaq instinktləridir ki, daha kiçik marjalar ilə sırf dövriyyə üçün işləməyə məcbur olurlar.

Beləliklə ilk iş olaraq bu suala cavab verməyə çalışaq özümüz üçün: Xaricə nə sata bilərik ?

Ucuz əmək bazarı

Üzülərək bunu qeyd etmək istərdim ki, devaluasiya şirkətləri qənaət rejiminə keçirdiyi üçün bu da son nəticədə ixtisarlara gətirib çıxara bilir. Nəzərə alsaq ki, ixtisarlar bir çox hallarda ideal şəkildə həyata keçirilə bilinmədiyinə görə, nəticədə, əmək bazarında bir çox keyfiyyətli işçilər iş axtarmış olur. Əlbəttə ki, onların maaş gözləntiləri daha az olur ki,  əməklərini bazarda sata bilsinlər. Bu fakt isə, pozitiv düşüncəli biznes insanları üçün əsl imkan deməkdir. İlk başlanğıcda bir qədər çətin olsa da daha sonra üçün mükəmməl şirkət qurmaq üçün bir şansdır. Bir çox böyük şirkətlərin tarixçələrinə baxdığımızda onlar məhz çətin iqtisadi şəraitdə ilk addımlarını atıblar və sonra iqtisadi vəziyyətin yaxşılaşması ilə çiçəkləniblər.

Daxili istehsal

Xarici valyutadan aslılığı az olan məhsulların istehsalının ölkədə edilməsi biraz daha prioriteti artmış olur. Xaricdən malların alınması baha başa gəldiyinə görə milli istehsal bir daha gündəmimizin əsas hissəsi olaraq qabarmış olur. Bu vəziyyətdə stimullaşdırıcı addımların olması çox gözlənilən bir addımdır və bu halda möhtəşəm nəticələr əldə edilə bilinər.

Əgər həyətinizdə bir inək varsa həmin inəyin dollar ilə heç bir əlaqəsi, asıllığı yoxdur. 🙂 Təbii ki onun südündən hazırlanan yağ, pendir həm ölkə daxilində öz dəyərini qoruyur, həm də, ölkə xaricinə çıxarıla bilinsə (Eksport) daha çox dəyər qazandıra bilər. Təbii ki, inək misalı üzrə bir çoxumuz deyə bilərik ki, biz şəhərdə yaşayırıq və inəyimiz yoxdu. 🙂 Amma, sizə elə bir məsələdən xəbər verim ki, o ölkəmizdə hər bir insanda var və onun da dollar ilə əlaqəsi yoxdur. Bunun haqqında növbəti bəndimizə baxaq.

İntellektual kapital

Beynimiz daxilində olan bilik və bacarıqlar sadəcə bizə aiddir. Nə export nə importa tabedir, nə valyuta bilir nə devaluasiya anlayır. Onun dəyəri isə, dünyaya baxdığımızda limitsizdir. Elm, məsləhət xidmətləri, yaradıcılıq və s.

Düşünün ki, biz əgər öz intellektual kapitalımızı gözəl bir şəkildə paketləyib beynəlxalq arenada sata bilsək bu bizim üçün və ölkəmiz üçün nə qədər prestij, vergi və gəlir deməkdir. Əlbəttə ki, bu mövzu bir gecəyə ediləcək məsələ deyil, amma, uzunmüddətli düşününcə olaraq çox önəmli məsələdir. Azərbaycan xalqı çox kreativ, bacarıqlı və çalışqan xalqdır. Məhz intellektual kapital bizi dünya səviyyəsində çox önə apara bilər.

Rəqabət

Bizneslər üçün tələbin azaldığı və xərclərinin də məcburən sıxışdırıldığı bir dönəmdə, şirkətlər məcbur olaraq ‘xidmət’ və ‘keyfiyyət’ istiqaməti ilə rəqabətdə önə çıxa bilərlər. Daha az xərclə daha çox gəlir qazanmaq məsələsi gündəmdə olduğu halda şirkətlər qeyri fiziki məhsul və əlavə xidmətlər olaraq, müştərilərə nələri təklif edərək onları qazana biləcəklərini düşünmələri çox normaldır.  Daha sürətli, daha effektiv biznes proseslər əslində son nəticədə vətəndaşlada daha yaxşı xidmət və daha keyfiyyətli nəticələr olaraq geri dönəcəkdir.

Dostar, burada sadaladıqlarım hal hazırda qarşımızda olan imkanların əlbəttə ki, çox kiçik bir hissəsidir. Bunlardan çox daha böyük sayda imkanlar məhz sizi gözləyir. Gəlin birlikdə həm özümüz imkanları dəyərləndirək, həm də bunu edərkən, vətənimiz və millətimiz üçün xeyirli nəticələr əldə edilməsinə nail olaq. Əgər birimiz uğurlu olsaq, bu hamımızın uğurudur. Birimiz iqtisadiyyata 1 manat dəyər qazandırırıqsa, son nəticədə onun effekti dəfələrlə artmış olur və daha böyük pozitiv nəticələrə çıxa bilir.

Hamımıza uğurlar !

Mövzu üzrə müzakirələr üçün həm burada həm də ki, mənim twitter hesabım üzrərindən apara bilərik.

Twitter : imranbaghirov

Biznesinizin düşməni olan 8 tullantı növü

Biznesinizin düşməni olan 8 tullantı növü

Hər şirkətdə 2 şeyi axtrıram. Səmimiyyət və keyfiyyətə yönəlik idarəetmə. Bunlar çox önəmlidir. Bəlkə də, deyərsiniz ki, strategiya daha önəmlidir, amma, inanın ki, səmimiyyət olmasa strategiyanın mənası qalmır. Keyfiyyətə yönəlik idarəetmə olmayanda isə həmin o strategiyanın icraatı axsayır və ya ümumiyyətlə yarımçıq qalır. Azərbaycanda hal hazırda rəqabət mühitinin artması və şirkətlərin daha effektiv olmağa məcbur olduğu dövrdə düşündüm ki, keyfiyyətli idarəetmə mövzusu olan 6Sigma çərçivəsində (Lean 6Sigma) öz fikirlərimi bölüşüm və bizneslərimizin istifadəsinə yararlı bir material olsun.

Uzun müddətdir ki, üzərində çalışdığım 6Sigma metodologiyası üzrə Master Black Belt dərəcəsinin mənə təqdim olunması həqiqətən də mənim üçün çox önəmli bir hadisə idi. Burada bu sevincimi paylaşanda sizlərin saysız hesabsız təbriklərinizə görə sizə təşəkkür etmək istəyirəm. 6 Sigma əslində bütün dünyanın bildiyi, lakin yapon şirkətlərinin gündəlik iş prinsipi olan bir mədəniyyətdir. Yaponlar çox çalışqan və keyfiyyətə yönəlik xalq olduqlarına görə onlar üçün bu mövzu çox yüksək dərəcəlidir. Hətta özünüz özünüzdən belə soruşsanız əmin olarsınız ki, ‘Made in Japan’ sözləri bizim beynimizdə ‘keyfiyyət’ stereotipini getirir ve bu tesadüfi deyil.

Gəlin keçək məsələmizə. Biznes proseslərində 8 tullantı növü var və əminəm ki, hər biznesdə olduğu kimi, sizin biznesinizdə də onlardan var. Tullantı dedikdə bizim tərifimiz məhz budur ki, son müştəri üçün həmin prosesin dəyəri yoxdursa həmin proses elementi bir tullantıdır. Məsələn – Proses olaraq qələm istehsalını götürsək, prosesin son müştərisi bir ofis işçisidir. Ofis işçisi üçün o qələmin istehsalı vaxtı zavod müdirinin sənəd imzalamasi və ya o qələmin bir nöqtədən o biri nöqtəyə aparılması, anbarda saxlanılması, mağazada yerləşdirilməsi və s prosesləri heç bir dəyər yaratmır. Dəyər yaradan proseslər yalnız qələmin özünün istehsalıdır. Mürəkkəb, plastik və kağıza toxunan hissənin bir araya gətirilməsidir.

Bu nöqtədə sizə 2 xəbərim var. Biri yaxşı, biri isə pis. Pis xəbər odur ki, real dünyada bu tullantılardan biznesinizi 100% aradan qaldırmaq mümkün olmayacaq. Yaxşı xəbər isə odur ki, 6Sigma metolodologiyasını istifadə etməklə siz bu tullantıların ciddi bir həcmini azalda bilərsiniz və beləliklə şirkətinizi çox daha effektiv (az xərclə daha çox gəlir gətirən) bir biznesə çevirə bilərsiniz. Şirkət sahiblərinin istədikləri bu deyilki bəs ? Daha rəqabətə davamlı şirkətlər məhz bu şirkətlər deyilki ?

Biznes proseslərinizdə aşağıdakı tullantı növləri vardır-

1. İstehsal defektləri

Bu tullantı tipi məncə ilk ağla gələndir. Siz məhsul və ya xidmət istehsal edirsiniz və son istehsal olunmuş məhsul müştərinin tələb etdiyi xüsusiyyətlərə malik olmadıqda o məhsul defekt sayılır.Nəticədə siz o məhsulu sata bilmirsiniz. Halbuki, həmin defektli məhsulun istehsalına çoxlu zaman xərcləmişdiniz. O israf oldu. Bundan əlavə, əgər həmin defekti düzəldə bilərsinizsə, bu düzəldilmə işinə sərf edilən zaman ve resurs hamısı israfdır. Bütün istehsal olunan məhsulların tam keyfiyyətli olması hər kəsin arzusu deyilmi ?

6Sigma metodologiyasının məqsəd olaraq qoyduğu keyfiyyət dərəcəsi 1 milyon istehsal olunmuş məhsul arasında cəmi 3-4 ədədində defektin olmasıdır. Belə bir keyfiyyət standartına yetişən şirkətlərin nə qədər rəqabətdə güclü olduğunu təsəffur edirsiniz yəqin ki…

2. Tələbdən çox istehsal

Bəli. Çox istehsal edib ambarı doldurmaq o qədər də ağıllı addım deyil biznesdə. Yaponlar da bunu sevmirlər. Ən ideal proses odur ki, müştəri istədiyi anda istehsal olunub və müştəriyə təqdim olunsun(Pull vs Push process). Real dünyada bu tam olaraq mümkün olmasa da bəzi şirkətlər bu mövzuda çox irəli gediblər. Məsələn Tesla avtomobilini sifariş etmək istəsəniz , saytdan bunu edəcəksiniz və bu sifarişi qəbul edilən halda tam sizin istədiyiniz Tesla istehsal olunur. Minlərlə Tesla avtomobili heç vaxt istehsal edilib böyük ambarlara yığılmır və ya salonlarda alıcılarını gözləmirlər.  Əlavə istehsal olunmuş məhsul satılmama, xarab olma, saxlanma, hərəkət etdirilmə, təhlükəsizlik və digər mövzularda əlavə risklər yaratması bir daha bunun nə qədər riskli bir tullantı olduğunu sübut edir.

3. Gözləmə

Ən populyar tullantı. Əgər siz bir qələm istehsal edirsinizsə, onun istehsalını 3 nəfər ardıcıl edirsə və hər bir adam həmin qələmin müəyyən hissəsini düzəltmək üçün öz aralarında gözləmə ilə üzləşirlərsə bu gözləmə müddəti tullantıdır. Düşünün ki , bir nəfər qələmin bütün hissələrini özü düzəldir və üç fərqli proses arasında gözləmirsə, həmin qələmin istehsalı çox sürətli olmazmı ? Gözləmənin başqa misallarından – imza, təstiq, yoxlama, yüklənmə gözlənməsi və s. Hətta məhsulu mağazaya qoyub onu müştəriyə təhvil verənə qədər sərf etdiyiniz vaxt bir gözləmə tullantısıdır və sizin biznesinizi tam effektiv olmağa imkan vermir. Bir düşünün, sizin biznes proseslərinizdə nə qədər gözləmə var ?

4. Talantların aşağı utilizasiyası

Ətrafınızda nə qədər insanlar var ki, iş mühitində şirkətlərinin onların bilik və bacarıqlarından yetərincə istifadə etmədiklərindən şikayət edirlər? Həm şirkət o bilik və bacarıqları tam olaraq istifadə edə bilmir , həm də, onlar da qeyri məmnun olurlar. Belə işçilər uzunmüddətli olaraq şirkətlərdə qalmırlar və qalsalar da, öz bilik və bacarıqlarını zamanla itirmiş olurlar. Deməli məsələmiz belədir-  Əgər çox bilikli insanları işə götürüb onlara yaxşı maaş veririksə əmin olmalısınız ki, onların bilik və bacarıqlarından tam effektiv istifadə edirsiniz. Əks halda bu sizə əlavə bir tullantı qismində geri dönüb biznesinizin effektivliyinə xələl gətirəcək.

5. Transportasiya

Transportasiya həyatımızın çox kritik bir hissəsinə çevrilib. Bir məhsulun xammalını bir nöqtədən digərinə aparmaq, həmin nöqtədən sonra bir neçə istehsal obyekti arasında hərəkət etdirmək və sonra da zavoddan mağazaya aparmaq sizcə son müştəriyə bir dəyər yaradırmı? Xeyir. Bu sizə xərc hədiyyə etsə də, müştəriyə isə heç bir dəyər yaratmır. İdeal olmazmı ki, istehsal tam müştərinin yanında olsun və heç bir transportasiya olmasın  ? Realda bunu etmək o qədər də asan olmasa da transportasiyanı minimallaşdırmaqla proseslərin effektivliyini artırmaq olar. Çox tanınmış bir çox yapon restoranlarında mətbəx tam müştərinin qarşısında olur və aşbaz yeməyi hazırladıqdan sonra biləvasitə müştərinin qarşısına qoya bilir. Bu həm bir mədəniyyət nümayişidir, həm də ki, ofisiant xərclərinin və əlavə zaman itkisinin qarşısını alır.

6. Ambarda yığılmış məhsul

Bundan əvvəl qeyd etdiyimiz kimi, əlavə istehsal anlayışının başqa bir nəticəsi də baş verir. Bu da ondan ibarətdir ki, əlavə istehsal etdiyiniz məhsulu saxlamaq, təhlükəsizliyini və keyfiyyətini qorumasını təmin etməlisiniz. Bu isə son müştəriyə heç bir dəyər yaratmır. Bundan əlavə həmin ambardakı məhsulu satıb satmayacağınızı da bilmirsiniz. Mən öz təcrübəmdə dəfələrlə görmüşəm ki, şirkət sahibləri aciz bir şəkildə ambarda yığılmış məhsulları satmağa çalışırlar və hər keçən gün həmin məhsulların keyfiyyəti aşağı düşür və saxlanma xərcləri artır.  İdeal şirkət odur ki , onun ambarı yoxdur.

7. Hərəkət

Transportasiyadan fərqli olaraq Hərəkət tullantısı daha çox kiçik həcmdə baş verən və əsasən istehsal edənin-istehsal olunan məhsulun istehsal prosesi zamanında hərəkətini nəzərdə tutur. Məsələn əgər qələm istehsal edən adam istehsal alətləri hərəsi bir yerdədir, və onları istifadə etmək üçün bir nöqtədən digərinə gedir və buna zaman və resurs sərf edirsə bu tullantıdır. Məhsul və ya onu istehsal edən nə qədər çox hərəkət edirsə bu və ya digər prosesi həyata keçirmək üçün, bir o qədər problemli bir posesdir deməkki. Bu tullantının çox azaldılması üçün 5S prinsipi istifadə edilir. Bu prinsipin qısa xülasəsi – ‘Hər şeyin öz yerində və əlçatan olması’ – dır. Mətbəxdə yemək bişirmək üçün soyuducu , su kranı və ocaq arasında hərəkətinizə bir nəzər yetirin. Bu, gündəlik həyatda hərəkət tullantısının bariz nümunəsidir. Hər şey bir əl uzağlığında, öz yerində və səliqəli bir şəkildə olması nə qədər də effektiv olardı, elə deyilmi ?

8. Əlavə emal

Bəzən müştərinin bizdən istədiyindən və ya lazımından daha çox məhsul üzərində çalışırıq. Halbuki, bu əlavə işlərin müştəri tərəfindən bir dəyəri yoxdur, amma, sizə xərclər gətirir. Məsələn , kimyəvi təmizlənmə üçün verilmiş bir pencək misalına baxsaq. Kimyəvi təmizlənmə edildikdən sonra müştəriyə verilməmişdən əvvəl bir daha onun təmizlənməsi müştəri üçün əlavə dəyər yaratmır . Artiq təmiz olan pencəyi ikinci dəfə təmizlənməsinə ehtiyac yoxdur. Yox əgər tam təmiz deyilsə, o halda bu o deməkdir ki, təmizlənmə prosesində keyfiyyət defekti var. Bu isə bizim burada qeyd etdiyimiz birinci tullantı kateqoriyasına girmiş olur. İstənilən halda bir iş bir dəfə görülməlidir artıq müştərinin ehtiyacına uyğun bir halda olmalıdır. İdealı budur.

======================

Suallarınız və mövzu ilə əlaqədar fikirlərinizi eşitmək çox dəyərli olardı. Onları burada qeyd edə bilərsiniz.

Eyni şəkildə, twitter üzərindən də peşəkar müzakirələrimizi edə bilərik. Əsas məqsədimiz çalışdığımız və uğurlu olmasını istədiyimiz şirkətlərin öz məqsədlərinə çatmasıdır.

Twitter – @imranbaghirov

Sizin öz bizneslərinizlə əlaqədar xüsusi məsələlər varsa, konfidensiallıq nöqtəyi nəzərdən biləvasitə məktub olaraq yaza bilərsiniz.- imran@baghirov.com

Hərkəsə uğurlar !

50 yaşına qədər mən nələri etməliyəm ?

50 yaşına qədər mən nələri etməliyəm ?

Bu, mənim özümə verdiyim ən əsas sualdır.

Məncə siz də özünüzə bu sualı verin.

O yaşa gəlincə ‘Kaş ki’ sözünü istifadə etməyəsiniz deyə…

Onsuz da 60-70 il yaşama ehtimalımız var və nəzərə alsaq ki, 30 yaşını keçmişik və sonuncu 20 ildə işləmə gücümüz olmayacaq,  Bizim cəmi 20 il vaxtımız var.

Bu zamanı necə edə bilərik ki, Vətənə, Millətə, Dünyaya və Bəşəriyyətə dəyər qazandırıb gedə bilək ? 

Yoxsa işləyib, pul qazanıb, yeyib, içib keyf eləyib sonra ölüb getmək nə qədər də orta statistik və hərkəsin etməyə çalışdığı bir plandır?

www.population.io saytında ad gününüzü qeyd edin, öz həyat gözləntinizi hesablayın və sonra da əsas suala özünüz üçün cavab verməyə çalışın.

50 yaşına qədər mən nələri etməliyəm ?

Öz fikirlərinizi komentlərdə qeyd edin müzakirə edək…